Odpowiedzialność za długi małżonka – co warto wiedzieć?

Odpowiedzialność za długi małżonka. Co warto wiedzieć?

W praktyce często pojawia się pytanie, w jakim zakresie jeden z małżonków odpowiada za zobowiązania zaciągnięte przez drugiego małżonka. Niejednokrotnie bowiem zdarza się, że spory małżeńskie na tle finansowym prowadzą do rozkładu pożycia małżeńskiego a w konsekwencji do rozwodu. Zawierając związek małżeński warto zatem rozumieć przepisy regulujące wskazane kwestie.

Zobowiązania zaciągnięte na zaspokojenie zwykłych potrzeb rodziny

W myśl art. 30 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (dalej: k.r.o.) małżonkowie odpowiadają solidarnie za zobowiązania zaciągnięte przez jednego z nich wyłącznie w sytuacji gdy wynikają one z zaspokajania zwykłych potrzeb rodziny. W tego typu sytuacji bez znaczenia jest ustrój majątkowy w którym pozostają małżonkowie jak również wszelkie zawarte pomiędzy nimi porozumienia. Omawiany przepis stanowi wyjątek od zasady, że za długi odpowiedzialność ponosi swoim majątkiem osobistym tylko ten z małżonków, który zaciągnął dług. W doktrynie prawa słusznie wskazuje się, że unormowanie zawarte w art. 30 k.r.o. ma charakter wyjątkowy, wprowadza bowiem odpowiedzialność solidarną małżonków, pomimo że zobowiązanie zaciągnął tylko jeden z nich [zob. Fras Mariusz (red.), Habdas Magdalena (red.), Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Komentarz, wyd. II].

Przez zobowiązania zaciągnięte w sprawach wynikających z zaspokojenia zwykłych potrzeb rodziny (art. 30 § 1 k.r.o.) należy rozumieć tylko te zobowiązania, które odnoszą się do normalnych, codziennych potrzeb rodziny, wymagających bezwzględnie zaspokojenia bez konieczności podejmowania przez małżonków wspólnych decyzji. Przykładowo wskazać można, że odpowiedzialność solidarną ponoszą małżonkowie za żywność, energię elektryczną czy też czynsz. Przepisy art. 30 k.r.o. mają charakter bezwzględnie obowiązujący (ius cogens), co oznacza, że nie mogą zostać wyłączone w drodze umowy małżonków (por. uchwała SN z 11.10.1995 r., III CZP 137/95, LEX nr 9255). Odpowiedzialność solidarna polega na tym, że kilku dłużników odpowiada za to samo zobowiązanie, a wierzyciel może żądać spłaty od dowolnego z nich. W praktyce oznacza to, że wierzyciel może zaspokoić się z majątku dowolnie wybranego małżonka, nie musi to być ten małżonek który faktycznie zaciągnął zobowiązanie.

Zgoda małżonka na zaciągnięcie zobowiązania

Zgodnie z art. 41 k.r.o. jeżeli małżonek zaciągnął zobowiązanie za zgodą drugiego małżonka, wierzyciel może żądać zaspokojenia także z majątku wspólnego małżonków. Przy ocenie odpowiedzialności małżonka dłużnika za zobowiązania zaciągnięte przez drugiego małżonka należy ustalić, czy zobowiązanie zostało zaciągnięte za jego zgodą. W sytuacji gdy zobowiązanie zostało zaciągnięte za zgodą drugiego małżonka wierzyciel będzie mógł się zaspokoić bez ograniczeń z majątku wspólnego małżonków jak również z majątku osobistego małżonka zaciągającego zobowiązanie. Natomiast brak zgody drugiego małżonka powoduje, że wierzyciel będzie mógł się zaspokoić tylko z majątku osobistego małżonka oraz niektórych składników majątku wspólnego, w tym przede wszystkim z wynagrodzenia za pracę oraz z dochodów uzyskiwanych z prowadzonej działalności gospodarczej. Warto pamiętać, że zgoda na zaciągnięcie zobowiązania powinna być wyrażona przed jego powstaniem.

Podkreślić należy, że za zobowiązania powstałe przed powstaniem wspólności majątkowej pomiędzy małżonkami jak również dotyczące majątku osobistego odpowiedzialność ponosi wyłącznie ten z małżonków który przedmiotowe zobowiązania zaciągnął.

Warto wiedzieć, że zarówno w doktrynie, jak i w orzecznictwie rozróżnia się dłużnika w znaczeniu materialnoprawnym oraz dłużnika egzekwowanego. Pierwszym jest małżonek, który zaciągnął zobowiązanie, czyli najczęściej małżonek będący stroną umowy, która jest źródłem powstania stosunku obligacyjnego. Drugim jest małżonek, przeciwko któremu sąd nadał klauzulę wykonalności stosownie do przepisów regulujących postępowanie egzekucyjne (por. np. uchwała SN z 24.09.1970 r., III CZP 55/70, OSPiKA 1973/6, poz. 120, a zwłaszcza uzasadnienie uchwały pełnego składu Izby Cywilnej Sądu Najwyższego z 28.09.1979 r., III CZP 15/79, OSNCP 1980/4, poz. 63; wyroku SN z 5.10.2005 r., IV CK 99/05, LEX nr 176341).

Ustrój rozdzielności majątkowej a odpowiedzialność za długi małżonka

Rozdzielność majątkowa oznacza, że każdy z małżonków zarządza swoim majątkiem samodzielnie. Długi zaciągnięte po ustanowieniu rozdzielności dotyczą wyłącznie majątku osoby zadłużonej; wierzyciele nie mogą żądać spłaty od drugiego małżonka. Wyjątkiem są zobowiązania związane z podstawowymi potrzebami rodziny, za które oboje odpowiadają solidarnie.

Warto również podkreślić, że wybór rozdzielności majątkowej nie zwalnia małżonków z obowiązku współdziałania w zakresie prowadzenia wspólnego gospodarstwa domowego oraz podejmowania decyzji dotyczących rodziny. Pomimo odrębności majątkowej, w praktyce często wymagane jest wzajemne informowanie się o istotnych sprawach finansowych, zwłaszcza tych, które mogą pośrednio wpłynąć na sytuację materialną całej rodziny.
W przypadku zobowiązań powstałych w trakcie trwania rozdzielności, odpowiedzialność za ich spłatę spoczywa wyłącznie na osobie, która je zaciągnęła, z wyjątkiem sytuacji opisanych powyżej, dotyczących zwykłych potrzeb rodziny. Takie rozwiązanie pozwala na większą przejrzystość i bezpieczeństwo finansowe każdego z małżonków, minimalizując ryzyko nieprzewidzianych konsekwencji związanych z działaniami drugiej strony. Jednocześnie rozdzielność majątkowa nie ogranicza możliwości wspólnego inwestowania czy nabywania majątku przez oboje małżonków, pod warunkiem odpowiedniego uregulowania kwestii własności
i odpowiedzialności za zobowiązania wynikające z takich działań.

Skontaktuj się i uzyskaj wsparcie – umów się na konsultację

Jeśli potrzebujesz pomocy prawnej w zakresie prawa rodzinnego jesteśmy do Twojej dyspozycji. Skontaktuj się z naszą kancelarią – gwarantujemy indywidualne podejście, pełną dyskrecję i szybkie terminy konsultacji. Możesz zadzwonić, napisać e-mail lub skorzystać z szybkiego formularza kontaktowego.

AUTOR TEKSTU

Radca prawny Tomasz Borawski
Radca prawny, specjalista w zakresie prawa cywilnego i gospodarczego

Od ponad 7 lat jako prawnik wspieram klientów indywidualnych i przedsiębiorców. Specjalizuję się w prawie cywilnym, gospodarczym i rodzinnym, a moja praktyka obejmuje zarówno spory sądowe, jak i doradztwo prawne dla osób fizycznych i firm.

Na blogu dzielę się wiedzą, którą zdobywam w codziennej pracy z klientami – analizuję zmiany w przepisach, pokazuję skuteczne strategie i w przystępny sposób tłumaczę zawiłości prawa

📧 biuro@radcaborawski.pl
📍 Radca prawny – Warszawa (Wilanów, Ursynów, Mokotów, Wawer, Praga Południe)  i online
🔗 Zobacz więcej o mnie i kancelarii »