Alimenty na byłego małżonka a alimenty na dzieci
W świadomości społecznej stosunkowo dobrze rozpowszechniona jest wiedza na temat obowiązku alimentacyjnego rodziców względem nieletnich dzieci. Obowiązek ten wynika wprost z art. 133 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (dalej: krio). Zgodnie ze wskazanym przepisem rodzice obowiązani są do świadczeń alimentacyjnych względem dziecka, które nie jest jeszcze w stanie utrzymać się samodzielnie, chyba że dochody z majątku dziecka wystarczają na pokrycie kosztów jego utrzymania i wychowania. Z reguły obowiązek alimentacyjny rodziców względem dzieci nie budzi większych emocji. Dla większości z nas obowiązek łożenia na utrzymanie własnych małoletnich dzieci stanowi naturalną konsekwencje posiadania potomstwa.
Alimenty na byłego małżonka – co musisz wiedzieć?
Inaczej sytuacja wygląda w przypadku alimentów na rzecz byłego małżonka. W tym miejscu wskazać należy, że wiele osób zawierając związek małżeński nie zdaje sobie w ogóle sprawy z tego, ze w sytuacji rozwodu sąd może orzec od byłego małżonka alimenty na rzecz drugiego z rozwiedzionych małżonków. Co równie istotne niewiele osób wie że, obowiązek alimentacyjny byłych małżonków może mieć w niektórych – skrajnych – sytuacjach charakter dożywotni.
Podstawy prawne alimentów na byłego małżonka
Kontynuowanie obowiązku alimentacyjnego wobec współmałżonka po rozwodzie skłoniło przedstawicieli nauki oraz judykaturę do poszukiwania podstaw źródła tego obowiązku. Stanowiska w tym zakresie nie są spójne. Kwestia ta nadal pozostaje otwarta. Analiza orzecznictwa wskazuje, że uzasadnienia istnienia tej instytucji upatrywano zwłaszcza w więzi łączącej małżonków w trakcie małżeństwa. Takie ujęcie obowiązku alimentacyjnego między rozwiedzionymi małżonkami zostało zapoczątkowane przez uchwałę SN (7) z 2.07.1955 r., I CO 27/55, LEX nr 118167, dotyczącą ówcześnie obowiązującego art. 34 k.r.o. z 1950 r. Wskazano w niej m.in., że „nie rozwód jest źródłem prawa rozwiedzionego małżonka do środków utrzymania. Prawo to istnieje (…) a źródłem jego jest zawarcie małżeństwa. (…) Jeżeli rozwiedziony małżonek ma (…) względem byłego współmałżonka roszczenie alimentacyjne, to nie dlatego, że orzeczony został rozwód, lecz dlatego, że strony były małżonkami. Prawo to istnieje wówczas nie z powodu rozwodu, lecz pomimo rozwodu. Aczkolwiek po rozwodzie nie ma już pomiędzy nimi stosunku rodzinnego, to jednak, jak wyżej wskazano, niektóre skutki prawne zawarcia małżeństwa trwają nadal”. Podkreślono jednocześnie, że „przepis ten nie kreuje żadnego nowego prawa podmiotowego, lecz jedynie ogranicza w pewnym zakresie prawo już istniejące”.
Art. 60 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego – przepisy o alimentach
Kwestia alimentów pomiędzy byłymi małżonkami została uregulowana w treści art. 60 krio. W treści tego przepisu stwierdzono, że:
Małżonek rozwiedziony, który nie został uznany za wyłącznie winnego rozkładu pożycia i który znajduje się w niedostatku, może żądać od drugiego małżonka rozwiedzionego dostarczania środków utrzymania w zakresie odpowiadającym usprawiedliwionym potrzebom uprawnionego oraz możliwościom zarobkowym i majątkowym zobowiązanego.
Jeżeli jeden z małżonków został uznany za wyłącznie winnego rozkładu pożycia, a rozwód pociąga za sobą istotne pogorszenie sytuacji materialnej małżonka niewinnego, sąd na żądanie małżonka niewinnego może orzec, że małżonek wyłącznie winny obowiązany jest przyczyniać się w odpowiednim zakresie do zaspokajania usprawiedliwionych potrzeb małżonka niewinnego, chociażby ten nie znajdował się w niedostatku.
Kiedy można żądać alimentów od byłego małżonka? – dwie sytuacje
Z wyżej przytoczonego przepisu wynika, że ustawodawca przewidział dwie sytuacje w których rozwiedziony małżonek uprawniony jest do żądania się od byłego małżonka alimentów.
Pierwsza sytuacja – małżonek niewinny lub współwinny w niedostatku
Pierwsza sytuacja dotyczy małżonka, który nie został uznany za wyłącznie winnego rozpadu małżeństwa oraz znajduje się w niedostatku. W tej sytuacji małżonek może żądać od swojego byłego małżonka środków utrzymania odpowiadających swoim usprawiedliwionym potrzebom oraz możliwościom zarobkowym i majątkowym byłego małżonka. Wskazane uprawnienie nie dotyczy małżonka, który został uznany za wyłącznie winnego rozpadu małżeństwa. Oznacza to, że o alimenty wystąpić może małżonek niewinny jak również małżonek współwinny tzn. w sytuacji gdy wina w rozpadzie małżeństwa leży po obydwu stronach. Drugą przesłanką która musi wystąpić po stronie małżonka, który chce wystąpić o alimenty jest to aby znajdował się on w niedostatku. Podkreślić należy, że te dwie przesłanki muszą wystąpić łącznie tj. małżonek musi jednocześnie znajdować się w niedostatku oraz nie może być uznanym przez sąd za wyłącznie winnego rozpadu pożycia małżeńskiego.
Wina w rozwodzie a alimenty – jak wpływa na orzeczenie?
Jak widać możliwość orzeczenia alimentów na rzecz byłego małżonka jest wprost uzależniona od tego, który z małżonków ponosi winę za rozpad małżeństwa (problematyka winy w sprawach o rozwód będzie przedmiotem odrębnego artykułu).
Druga sytuacja – małżonek wyłącznie winny a obniżenie stopy życiowej
Druga z przewidzianych przez ustawodawcę sytuacji dotyczy małżonka uznanego za wyłącznie winnego rozpadu małżeństwa. W takiej sytuacji drugi z małżonków może domagać się od niego alimentów nawet wówczas gdy ten nie znajduje się w niedostatku. W tego typu sytuacji niewinny małżonek może domagać się alimentów od małżonka wyłącznie winnego w sytuacji gdy rozwód spowodował obniżenie jego stopy życiowej. Sąd w takim przypadku porównuje sytuację materialną rozwiedzionego małżonką z sytuacją hipotetyczną jaka miała by miejsce gdyby do rozwodu nie doszło. W takiej sytuacji małżonek, który domaga się alimentów musi wykazać związek pomiędzy obniżeniem jego stopy życiowej a rozwodem. Przykładowo należy wskazać, że alimenty nie zostaną zasądzone gdy obniżenie stopy życiowej małżonka nie ma związku z rozvodem i np. nastąpiło kilka lat po orzeczeniu rozwodu.
Potrzebujesz pomocy prawnej w sprawie alimentów?
Chcesz uzyskać alimenty od byłego małżonka? Skontaktuj się z nami !
AUTOR TEKSTU
Radca prawny Tomasz Borawski
Radca prawny, specjalista w zakresie prawa cywilnego i gospodarczego
Od ponad 7 lat jako prawnik wspieram klientów indywidualnych i przedsiębiorców. Specjalizuję się w prawie cywilnym, gospodarczym i rodzinnym, a moja praktyka obejmuje zarówno spory sądowe, jak i doradztwo prawne dla osób fizycznych i firm.
Na blogu dzielę się wiedzą, którą zdobywam w codziennej pracy z klientami – analizuję zmiany w przepisach, pokazuję skuteczne strategie i w przystępny sposób tłumaczę zawiłości prawa
📧 biuro@radcaborawski.pl
📍 Radca prawny – Warszawa (Wilanów, Ursynów, Mokotów, Wawer, Praga Południe) i online
🔗 Zobacz więcej o mnie i kancelarii »
Ciekawy artykuł. Ale czy obowiązek alimentacyjny wobec byłej żony nie jest ograniczony czasowo? Max 5 lat ???