Rozwód z orzeczeniem o winie. Czym jest wina w rozkładzie pożycia małżeńskiego?
Orzekając rozwód, sąd ma obowiązek orzec czy i który z małżonków ponosi winę rozkładu pożycia (art. 57 § 1 KRO). Pod pojęciem winy rozumieć należy takie zachowanie, które wyraża się w poważnym naruszeniu obowiązków wynikających z zawarcia związku małżeńskiego lub zasad współżycia społecznego.
Ustalenia sądu co do winy muszą opierać się na wyjaśnieniu okoliczności, które stanowiły powód rozkładu pożycia małżeńskiego. Jak wskazuje się w orzecznictwie, bez wyjaśnienia okoliczności, które wywołały rozkład, nie byłoby możliwe rozstrzygnięcie czy i który z małżonków ponosi winę rozkładu pożycia. Celem art. 57 § 1 KRO jest wskazanie w sentencji wyroku tylko tych powodów, które faktycznie do rozkładu pożycia doprowadziły, nie zaś wszelkich możliwych powodów rozkładu pożycia.
Przyczyny zawinione i niezawinione rozkładu pożycia
W orzecznictwie wskazuje się, że w ramach wskazanej w art. 57 § 1 KRO przesłanki zawinienia w rozkładzie pożycia małżeńskiego, nie mieszczą się wszelkie negatywne zachowania małżonków w czasie funkcjonowania ich związku, ale tylko te, które małżonkowie odczuwali jako destrukcyjne dla ich małżeństwa.
Zawinione przyczyny rozkładu pożycia:
Wśród zawinionych przyczyn rozkładu pożycia wymienia się groźbę rzuconą przez jednego małżonka pod adresem drugiego małżonka, nieetyczne postępowanie mające miejsce po zawarciu związku małżeńskiego (a w niektórych przypadkach także w okresie poprzedzającym małżeństwo, jeżeli zostało zatajone przed partnerem, a po późniejszym ujawnieniu doprowadziło do rozdźwięków w małżeństwie), nieróbstwo, odmowa współżycia płciowego, naruszenie obowiązku wzajemnej pomocy, porzucenie współmałżonka niewywołane uzasadnioną przyczyną, agresja w stosunku do współmałżonka, zaniedbywanie rodziny, niewierność oraz zły stosunek do rodziny współmałżonka.
Niezawinione przyczyny rozkładu pożycia:
Do przyczyn niezawinionych rozkładu pożycia zwykło się zaliczać chorobę (w tym także chorobę psychiczną), niemoc płciową, homoseksualizm czy zasadniczą różnicę charakterów i usposobień małżonków.
Wskazówki praktyczne dla orzekania o winie
Orzekając w przedmiocie winy, sąd powinien ustalić:
- czy występuje sprzeczność zachowania się albo postępowania małżonka z normami prawnymi określającymi obowiązki małżonków lub z zasadami współżycia społecznego, a sprzeczności tej towarzyszy umyślność lub niedbalstwo (nieumyślność) tego małżonka;
- czy między zachowaniem się lub postępowaniem małżonka – spełniającym kryteria opisane wyżej – a powstałym rozkładem pożycia małżeńskiego istnieje związek przyczynowy (nie każde bowiem naruszenie obowiązków małżeńskich stanowić będzie o winie danego małżonka, lecz tylko te, które miało wpływ na spowodowanie bądź utrwalenie rozkładu pożycia małżeńskiego);
- art. 57 § 1 KRO nie wprowadza rozróżnienia stopnia winy małżonków, tym samym podstawą przyjęcia winy małżonka jest ustalenie, że jego zachowanie przyczyniło się do powstania lub pogłębienia rozkładu, obojętne natomiast jest to, który z małżonków przyczynił się w większym lub mniejszym stopniu;
- rozstrzygając o winie za rozkład pożycia, sąd zobligowany jest brać pod uwagę te okoliczności, które wystąpiły przed powstaniem rozkładu pożycia między małżonkami, nie zaś te, które wystąpiły po tym, jak więzi między małżonkami uległy ustaniu;
Kiedy sąd może zaniechać orzekania o winie?
Obowiązek sądu orzekania o winie nie ma charakteru bezwzględnego. W razie zgodnego żądania małżonków sąd zaniecha orzekania o niej. W tym wypadku następują skutki takie, jak gdyby żaden z małżonków nie ponosił winy rozkładu pożycia (zob. art. 57 § 2 KRO). Jeżeli strony nie zażądają zaniechania orzekania o winie, to sąd zobligowany jest wskazać, która ze stron taką winę ponosi. Niezależnie jednak od zgłoszonego wniosku o nieorzekanie o winie, sąd ustala przyczyny rozkładu pożycia małżeńskiego.
Konsekwencje rozwodu z orzeczeniem o winie
Alimenty po rozwodzie – podstawy prawne
Małżonek może dochodzić roszczeń alimentacyjnych od drugiego małżonka na wypadek orzeczenia rozwodu. Dochodzenie następuje przez zgłoszenie wniosku na rozprawie w obecności drugiego małżonka albo w piśmie, które należy doręczyć drugiemu małżonkowi (art. 444 KPC). Obowiązek świadczeń alimentacyjnych po rozwodzie (art. 60 KRO) stanowi kontynuację obowiązku wzajemnej pomocy powstałego przez zawarcie związku małżeńskiego (art. 27 KRO), a źródłem prawa rozwiedzionego małżonka do otrzymywania środków utrzymania nie jest rozwód, lecz istniejące wcześniej małżeństwo.
Alimenty dla małżonka niewinnego lub współwinnego
Małżonek rozwiedziony, który nie został uznany za wyłącznie winnego rozkładu pożycia i który znajduje się w niedostatku, może żądać od drugiego małżonka rozwiedzionego dostarczania środków utrzymania w zakresie odpowiadającym usprawiedliwionym potrzebom uprawnionego oraz możliwościom zarobkowym i majątkowym zobowiązanego (art. 60 § 1 KRO). Tym samym, uprawnionym do żądania, o którym mowa w art. 60 § 1 KRO, jest zarówno małżonek niewinny (gdy żaden z małżonków nie ponosi winy rozkładu pożycia), jak i małżonek współwinny rozkładu pożycia małżeńskiego – w przypadku rozwodu z winy obojga, a warunkiem uzyskania świadczeń alimentacyjnych jest pozostawanie w niedostatku.
Co istotne, warunek „niedostatku” nie jest przesłanką wyłączną, gdyż oceniając zasadność roszczenia z art. 60 § 1 KRO sąd bierze pod uwagę również usprawiedliwione potrzeby uprawnionego oraz możliwości zarobkowe i majątkowe zobowiązanego, co przy zaistnieniu konkretnych okoliczności faktycznych sprawy może uzasadniać oddaleniem powództwa o alimenty.
Alimenty przy wyłącznej winie jednego z małżonków
Natomiast jeżeli jeden z małżonków został uznany za wyłącznie winnego rozkładu pożycia, a rozwód pociąga za sobą istotne pogorszenie sytuacji materialnej małżonka niewinnego, sąd na żądanie małżonka niewinnego może orzec, że małżonek wyłącznie winny obowiązany jest przyczyniać się w odpowiednim zakresie do zaspokajania usprawiedliwionych potrzeb małżonka niewinnego, chociażby ten nie znajdował się w niedostatku (art. 60 § 2 KRO).
Jak widać kwestia ustalenia winy rozkładu pożycia jest kluczowa z punktu widzenia możliwości domagania się alimentów do byłego małżonka.
AUTOR TEKSTU
Radca prawny Tomasz Borawski
Radca prawny, specjalista w zakresie prawa cywilnego i gospodarczego
Od ponad 7 lat jako prawnik wspieram klientów indywidualnych i przedsiębiorców. Specjalizuję się w prawie cywilnym, gospodarczym i rodzinnym, a moja praktyka obejmuje zarówno spory sądowe, jak i doradztwo prawne dla osób fizycznych i firm.
Na blogu dzielę się wiedzą, którą zdobywam w codziennej pracy z klientami – analizuję zmiany w przepisach, pokazuję skuteczne strategie i w przystępny sposób tłumaczę zawiłości prawa
📧 biuro@radcaborawski.pl
📍 Radca prawny – Warszawa (Wilanów, Ursynów, Mokotów, Wawer, Praga Południe) i online
🔗 Zobacz więcej o mnie i kancelarii »
Czuję, że zostanę na dłużej.Dobrze się to czytało. Ciekawie udało się zachować ten balans między osobistym tonem a konkretem. Dobrze się czyta coś, co powstało z ciekawości, a nie z obowiązku. Co skłoniło Cię do podjęcia właśnie tego tematu? Czy to był impuls, czy wynik dłuższych przemyśleń?