W jakich sytuacjach sąd może ograniczyć Twoją władzę rodzicielską? Sprawdź na czym polega ograniczenie władzy rodzicielskiej.

Tytułem wstępu wskazać należy, że ograniczenie władzy rodzicielskiej nie stanowi środka represji w stosunku do rodziców lecz jest środkiem ochrony zagrożonego dobra dziecka. Jego celem jest ochrona dziecka a równocześnie niesienie pomocy rodzicom, którzy z powodu trudności wychowawczych czy życiowych nie radzą sobie należycie z realizacją tego celu. W orzecznictwie wskazuje się, że więź rodzinna między rodzicem a dzieckiem oparta na uczuciu miłości z reguły stanowi dostateczną gwarancję prawidłowego wykonywania władzy rodzicielskiej. Założenie to legło u podstaw przyjętej przez polskie prawo rodzinne koncepcji, że rodzice, odmiennie niż opiekunowie, nie podlegają ex lege nadzorowi sądu opiekuńczego, jest on natomiast uruchamiany wówczas, gdy staje się to konieczne z uwagi na dobro dziecka [tak: postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 28 kwietnia 2000 r., II CKN 452/00, LEX nr 52548].

Dobro dziecka jako naczelna dyrektywa krajowego porządku prawnego

Dobro dziecka jest wartością nadrzędną prawa rodzinnego w odniesieniu do wszelkich rozstrzygnięć dotyczących osób małoletnich. Pojęcie to jest nieostre i ocenne, podlega indywidualnemu badaniu w konkretnych okolicznościach każdej rozpoznawanej przez sąd sprawy. Co do rozstrzygnięć w przedmiocie władzy rodzicielskiej wytworzył się pogląd, zgodnie z którym dobro dziecka powinno być rozumiane szeroko, a sąd opiekuńczy może dowolnie ingerować we władzę rodzicielską w zależności od okoliczności. Nie ma definicji ustawowej zwrotu „dobro dziecka”. Wypełnienie jego znaczenia powinno być dokonywane w konkretnych okolicznościach faktycznych zwłaszcza, jeżeli wskazują na zaistnienie sytuacji, w jakiej znalazło się dziecko, wymagającej ingerencji ze strony innych podmiotów, w tym także sądu. Wyszczególnić należy uprawnienie do ochrony życia i zdrowia oraz wszelkich działań ze strony innych, które powinny zapewnić warunki do spokoju, prawidłowego, niezakłóconego rozwoju, poszanowania godności i udziału w procesie decydowania o jego sytuacji oraz zaznaczyć, że jest to zbiór niewyczerpany [tak: Postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 24 listopada 2016 r. II CA 1/16].

Władza rodzicielska a kontakty z dzieckiem

Warto zaznaczyć, że kontakty z dzieckiem nie są elementem wykonywania władzy rodzicielskiej i prawo do nich jest niezależne od jej posiadania. Nie każde więc postanowienie sądu określające tymczasowo sposób wykonywania tych kontaktów stanowi o ograniczeniu władzy rodzicielskiej. W trybie art. 107 § 1 k.r.o. możliwe jest wszak uregulowanie tych kontaktów, nawet z wyraźnym ograniczeniem praw w tym zakresie ojcu lub matce, przy pozostawieniu pełni władzy rodzicielskiej obojgu rodzicom [tak: postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 5 września 2019 r. I KZP 7/19].

Ograniczenie władzy rodzicielskiej

W myśl art. 107 k.r.o. jeżeli władza rodzicielska przysługuje obojgu rodzicom żyjącym w rozłączeniu, sąd opiekuńczy może ze względu na dobro dziecka określić sposób jej wykonywania i utrzymywania kontaktów
z dzieckiem. Sąd pozostawia władzę rodzicielską obojgu rodzicom, jeżeli przedstawili zgodne z dobrem dziecka pisemne porozumienie o sposobie wykonywania władzy rodzicielskiej i utrzymywaniu kontaktów z dzieckiem. Rodzeństwo powinno wychowywać się wspólnie, chyba że dobro dziecka wymaga innego rozstrzygnięcia.

W braku porozumienia pomiędzy rodzicami sąd, uwzględniając prawo dziecka do wychowania przez oboje rodziców, rozstrzyga o sposobie wspólnego wykonywania władzy rodzicielskiej i utrzymywaniu kontaktów
z dzieckiem. Sąd może powierzyć wykonywanie władzy rodzicielskiej jednemu z rodziców, ograniczając władzę rodzicielską drugiego do określonych obowiązków i uprawnień w stosunku do osoby dziecka, jeżeli dobro dziecka za tym przemawia.

Kryterium naczelnym, według którego dokonuje się wyboru rodzica, któremu powierzona zostanie władza rodzicielska nad dzieckiem, tak jak w wypadku wydawania innych decyzji z zakresu władzy rodzicielskiej, jest dobro dziecka. Dziecko powinno zawsze przebywać i wychowywać się w warunkach maksymalnie w danym wypadku gwarantujących mu właściwy rozwój fizyczny i duchowy oraz należyte przygotowanie do pracy, odpowiednio do jego uzdolnień. Sąd bierze również pod uwagę predyspozycje wychowawcze każdego z rodziców. Dokonując tego wyboru, sąd ingeruje w sferę władzy rodzicielskiej.

Na marginesie warto wskazać, że powierzenie na podstawie art. 107 k.r.o. wykonywania władzy rodzicielskiej jednemu z rodziców, z określonym ograniczeniem tej władzy drugiego, nie wyłącza zgodnie z art. 109 k.r.o. możliwości zobowiązania także tego z rodziców, któremu powierzono wykonywanie władzy rodzicielskiej, do określonego postępowania i kontroli wydanych w tym zakresie zarządzeń (art. 109 § 2 pkt 1 k.r.o.), jeżeli takie zarządzenia okażą się ze względu na zagrożenie dobra dziecka niezbędne.

Postępowanie w sprawie ograniczenia władzy rodzicielskiej

Mimo, że żaden przepis nie określa podmiotu uprawnionego do złożenia wniosku o wszczęcie postępowania o ograniczenie władzy rodzicielskiej nie można przyjąć, iż postępowanie w tym przedmiocie może być wszczęte tylko z urzędu. Należy przyjąć, że postępowanie to może być wszczęte także na wniosek każdego z rodziców małoletniego dziecka. Legitymację tych osób do zainicjowania postępowania w tym zakresie należy wywieść z natury władzy rodzicielskiej, która przysługuje obojgu rodzicom (art. 93 § 1 k.r.o.) [tak: postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 13 grudnia 2013 r., III CZP 89/13, LEX nr 1448746].

Sprawę o uregulowanie sposobu wykonywania władzy rodzicielskiej rozpoznaje sąd rejonowy w trybie postępowania nieprocesowego (por. art. 507 k.p.c.). Wniosek wnosi się do wydziału rodzinnego i nieletnich. Wniosek powinien spełniać wymagania przewidziane dla pozwu, określone w art. 187 k.p.c., a także wymogi formalne stawiane każdemu pismu procesowemu, wskazane w art. 126 k.p.c. We wniosku należy wymienić wszystkich zainteresowanych udziałem w sprawie (zob. art. 511 § 1 k.p.c.). Wnioskodawcą jest z reguły jeden z rodziców, a uczestnikiem drugi z nich. Do sprawy – oprócz przepisów ogólnych regulujących postępowanie nieprocesowe – zawartych w art. 506–525 k.p.c., znajdą zastosowanie przepisy ogólne dotyczące „innych spraw rodzinnych oraz spraw opiekuńczych”, wskazane w art. 568–578[1] k.p.c. Przykładowo właściwość miejscową sądu określa art. 569 § 1 k.p.c., zgodnie z którym właściwy jest wyłącznie sąd opiekuńczy miejsca zamieszkania osoby, której postępowanie ma dotyczyć, a w braku miejsca zamieszkania – sąd opiekuńczy miejsca jej pobytu.

AUTOR TEKSTU

Radca prawny Tomasz Borawski
Radca prawny, specjalista w zakresie prawa cywilnego i gospodarczego

Od ponad 7 lat jako prawnik wspieram klientów indywidualnych i przedsiębiorców. Specjalizuję się w prawie cywilnym, gospodarczym i rodzinnym, a moja praktyka obejmuje zarówno spory sądowe, jak i doradztwo prawne dla osób fizycznych i firm.

Na blogu dzielę się wiedzą, którą zdobywam w codziennej pracy z klientami – analizuję zmiany w przepisach, pokazuję skuteczne strategie i w przystępny sposób tłumaczę zawiłości prawa

📧 biuro@radcaborawski.pl
📍 Radca prawny – Warszawa (Wilanów, Ursynów, Mokotów, Wawer, Praga Południe)  i online
🔗 Zobacz więcej o mnie i kancelarii »